Actualiteit gegevens: 01-12-2021

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
502197
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
14 november 1996
Kadaster deel/nr: 
82680/131
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Friesland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Achtkarspelen
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Gerkesklooster
X-Y coördinaat: 
210676 - 584407

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

De 18 meter hoge WINDMOLEN of zgn. Amerikaanse windmotor op een molenwerf in het open weidelandschap van het waterschap "De Twee Provinciën" (thans Waterschap Lits & Lauwers) is een dominant herkenningspunt ten noordoosten van Gerkesklooster. De molen is gelegen aan de Lauwers waarin het overtollige waterbezwaar uitslaat. Het waterschap omvatte bij oprichting in 1918 230 ha. op het grondgebied van de gemeenten Achtkarspelen (provincie Friesland), Grotegast en Grijpskerk (provincie Groningen). De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Hercules Metallicus", uit Duitsland geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen, werd 1923 alhier door de fa. Koelstra en Dolk geplaatst. De molen bemaalde als enige de gehele polder. De molen werd in 1991 gerenoveerd.

Omschrijving

De toren met windrad staat op een onderbouw. Dit zgn. molenhuis is opgetrokken uit gesinterde rode bakstenen, met een stroomlaag als gevelafsluiting. In de onderbouw zitten vier recente houten getoogde kruisvensters. De opgeklampte houten rondboogdeur is vernieuwd. Het molenhuis is gedekt met een platte betonnen dekplaat waarvan het overstek is geprofileerd en aan de onderzijde op regelmatige afstand is voorzien van geprofileerde consoles. De stalen toren staat op de betonplaat en heeft een ladder en een houten platform. Het windrad heeft een vlucht van 11 meter en telt 30 gegalvaniseerde ijzeren bladen. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor de zelfregeling naar windsterkte. De inlaat is voorzien van een ijzeren krooshek, waarachter de ijzeren vijzel; de uitstort bestaat uit een betonnen vloer met gemetselde muurtjes.

Waardering

De zgn. Amerikaanse windmotor uit 1923 is van cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:

- voor de geschiedenis van de industriele archeologie, in het bijzonder van de windmotoren,

- vanwege de ontwikkeling van de bemalingstechniek naar Amerikaans model,

- vanwege zijn rol voor het ontstaan en de bemalingsgeschiedenis van het voormalige waterschap De Twee Provinciën,

- vanwege de hoge mate van gaafheid,

- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt langs de Lauwers in het open weidelandschap ten noorden van Gerkesklooster/Stroobos,

- vanwege de hoge mate van zeldzaamheid in de gemeente Achtkarspelen en de regio de Friese Wouden.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaSarabos139873 THBijPolder de Twee ProvinciënGerkesklooster

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieBoerderijen, molens en bedrijvenIndustrie- en poldermolenGetijmolen

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
DrogehamI161

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
n.v.t.niet van toepassing

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Boerderijen, molens en bedrijvenIndustrie- en poldermolenAmerikaanse windmotor

MRS-aanv.

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
19231923exactvervaardiging

Ambachten

NaamBeroepToelichting
Koelstra en Dolk ; Drentheaannemer / uitvoerder

MRS-aanv.