Actualiteit gegevens: 20-06-2019

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
511509
Complexnummer: 
511508 - Baest
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
13 oktober 1999
Kadaster deel/nr: 
14641/37
Internationaal Kenteken: 
Ja

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Noord-Brabant
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Oirschot
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Oost West en Middelbeers
X-Y coördinaat: 
145772 - 388963

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Omschrijving

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. De historische tuin- en parkaanleg van Baest kenmerkt zich door een verweving van diverse soorten land- en bosbouwpercelen met parkelementen in formele en in landschapsstijl. In essentie is deze verweving van het nuttige met het aangename vanouds een karakteristiek van Baest. In de pauselijke bul uit 1560 werd bepaald dat Baest, dat al in de 13de eeuw in het bezit was van de Abdij van Tongerlo, voor het persoonlijk onderhoud van de bisschop van het nieuwe bisdom van 's-Hertogenbosch zou dienst doen. Sindsdien deed Baest waarschijnlijk dienst als uithof en buitenplaats van deze kerkvorst. De oudste elementen van de aanleg van Baest, die uit de 16de eeuw dateren en wellicht van nog oudere datum zijn, is de centraal gelegen huisplaats, de in een ruime onregelmatige curve verlopende toegangslaan (Van de Mortellaan) die de aanleg over de gehele breedte doorkruist, de nog duidelijk herkenbare uitgestrekte wildwallen aan de NW-zijde en ZW-zijde van de aanleg, die tot op heden deels de grens van de aanleg markeren, en het bekenstelsel de Beerse, Grote Beerse en Kleine Beerse, dat in drie sterk meanderende vertakkingen de gehele aanleg in de lengte doorsnijdt. Uit de 17de en 18de en deels uit de 19de eeuw dateert het formele lanenpatroon, dat in rechte lijnen, vierkante en rechthoekige figuren en in de vorm van een ornamentele ganzevoet het kader van en verbindingselement tussen de land- en bosbouwpercelen vormt. Een belangrijke laan is de 1000 meter lange toegangslaan (Torendreef; voorzien van een dubbele laanbeplanting met beuk) aan de achterzijde van het huis, die tevens zichtlaan is op de kerk van Oirschot (thans is zicht deels doorbroken door een recent gebouwde varkensstal even ten oosten van de Groenewoudse Dijk). Rond 1800 en in de 19de eeuw werden op Baest in de noord- west- en zuidzijde van de aanleg, met name aan weerszijden van de meanderende beek een padenpatroon met omringend parkbos in landschapsstijl aangelegd. Het is opmerkelijk dat bij deze verandering grote delen van Baest hun formele karakter behielden. Alszodanig is de aanleg van Baest vergelijkbaar met de omstreeks de zelfde tijd gewijzigde parken van de Brabantse buitenplaatsen Hondsdonk en Valkenberg (Ulvenhout), waar eveneen land- en bosbouwgronden de belangrijkste taferelen en stoffering voor een wandeling via slingerpaden en formele lanen vormt. Dergelijke 18de- en vroeg 19de-eeuwse aangelegde 'ornamental farms', waarvan er in Nederland nog slechts weinige bewaard zijn, kregen vooral in Gelderland gestalte. Met genoemde buitenplaatsen in Ulvenhout is Baest in de provincie Brabant een rijk en relatief gaaf bewaard voorbeeld van dit type Nederlandse cultuurlandschap. Een belangrijke bron van deze aanleg, die in bijna in zijn geheel nog bestaat, is de kaart van Baest uit 1818 (coll. Huis Baest). In 1854 werd de omgrachting rondom het huis gedempt en werd de gracht aan de achterzijde tot de huidige vijverpartij in landschapsstijl vergraven. Omstreeks 1970 werd direct ten zuiden en noorden diverse deeltuinen in formele trant aangelegd. Gezien hun recente datum van aanleg zijn deze deeltuinen voor de bescherming van ondergeschikte betekenis.

Waardering

De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG van Baest is in cultuurhistorisch opzicht van algemeen belang

- vanwege de ouderdom;

- vanwege de rijke en harmonieuze verweving van in de aanleg herkenbare geschiedenislagen in formele en landschappelijke trant en in de vorm van historische ontginningsarchitectuur van de 16de tot de 20ste eeuw;

- als gaaf bewaard en relatief zeldzaam voorbeeld van een 'ornamental farm' uit omstreeks 1800;

- vanwege de uitgestrektheid van deze 'ornamental farm'.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaDr. J. v.d. Mortellaan135091 JJBijOost West en Middelbeers

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieKastelen, landhuizen en parkenTuin, park en plantsoenHistorische aanleg

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB276
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB284
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB310
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB311
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB312
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB351
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB362
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB363
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB365
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB366
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB374
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB375
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB376
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB379
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB380
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB501
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB794
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSF85
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSF86
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSF87
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSG334
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1139
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1246
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1358
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1419
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1594
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1595
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1596
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1598
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1600
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1601
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1602
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1606
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1607
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1617
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1629
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1630
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1633
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1634
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1635
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1640
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1641
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1643
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1645
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1647
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1648
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1720
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1721
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1727
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1728
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1725
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1726
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1724
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1729
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1732
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1736
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1737
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1734
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1735
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1738
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1740
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1739
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1741
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1742
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1743
OOST-, WEST- EN MIDDELBEERSB1744

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
n.v.t.niet van toepassing

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Kastelen, landhuizen en parkenTuin, park en plantsoenLandschappelijke tuin

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
15001500globaalvervaardiging