Actualiteit gegevens: 23-12-2017

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
512577
Monumentnaam
De monumentnaam is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument
Stichting Op Toutenburg
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
14 september 1999
Kadaster deel/nr: 
9728/31
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Friesland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Tytsjerksteradiel
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Tytsjerk
X-Y coördinaat: 
189890 - 581325

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

Stichting Op Toutenburg is in 1895 gebouwd als GASTHUIS voor ouden van dagen en ook nu nog herbergt het gebouw 20 bejaardenwoningen. Het gebouw is opgetrokken in een Neo-Renaissance-stijl, naar het ontwerp van Hendrik Hendriks Kramer (1850-1934) die van 1878 tot 1934 architect te Leeuwarden was. De stichter van Toutenburg was Mr. Age Looxma Ypey, eigenaar en bewoner van het tegenover gelegen Vijversburg. Na zijn overlijden in 1892 is bij zijn testament de Stichting Op Toutenburg opgericht die uit de nalatenschap het gasthuis liet bouwen ter nagedachtenis aan de ouders van Age.

Het gebouw ligt op een rechthoekig omgracht terrein tegenover het huis Vijversburg (RM) aan de oostzijde van de zuid-noord lopende weg naar Tytsjerk. Aan de achterzijde loopt evenwijdig aan het pand een lange rechte beukenlaan. Dit is waarschijnlijk het restant van de tuinaanleg van het oude slot Toutenburg (1525) dat tot 1856 op deze plaats heeft gestaan. Achter de laan ligt een grote door bomen omzoomde moestuin, oorspronkelijk in gebruik bij de bewoners van Toutenburg, tegenwoordig beheerd door een volkstuinvereniging. Twee gemetselde DAMMEN in de gracht geven toegang tot het voorterrein van Toutenburg; de rechterdam is nieuw aangelegd op de oorspronkelijke plaats, geflankeerd door twee hoge lindebomen; op de linker dam staat een smeed- en gietijzeren HEK.

De voordeuren van de woningen zijn vernieuwd. Het gebouw is aan de achterzijde uitgebreid met een aanbouw onder lessenaarsdak, en losstaande schuurtjes in 1970-1980; aanbouw en schuurtjes vallen buiten de bescherming.

Omschrijving

Het langwerpige pand is opgetrokken in bruine baksteen met sierbanden van gele kalkzandsteen in één bouwlaag onder een samengesteld zadeldak gedekt met zwarte Friese golfpannen; rondom een geprofileerde gootlijst op klampen. In het dakschild 18 kleine kajuiten onder uitkragend schild-zadeldak gedekt met daktegels; piron op de nok.

De symmetrisch ingedeelde voorgevel heeft twee midden- en twee hoekrisalieten met trapgevels met natuurstenen aanzetstenen en dekplaten. Op de centrale trapgevels staat een natuurstenen rondboog fronton waarop een sierbol; op de andere trapgevels natuurstenen leeuwen met wapens van de families Looxma en Ypey, en daaronder, in de top, een natuurstenen masker. De dubbele verdiepingsvensters met dubbel bovenlicht in de trapgevels staan onder rondboogstrekken met natuurstenen sluitstenen in de vorm van een vrouwenkopje; in de boogtrommel siermetselwerk van gele kalkzandsteen en bruine baksteen.

De woningen hebben allen zesruits schuifvensters met blinden en (nieuwe) deuren met bovenlicht onder segmentboog strekken; onder de vensterpartijen ronde, met gietijzeren roosters afgesloten ventilatiegaten. In het terugliggende deel tussen beide centrale trapgevels is een natuurstenen lijst op dito consoles op goothoogte, met daarop een rechthoekige gevelsteen, die is afgewerkt met pilasters, een hoofdgestel met rondboogfronton, piron en sierbollen; op het tympaan een wapen onder een kroon en hoornen des overvloeds in reliëf; aan weerszijden van de gevelsteen klauwstukken en natuurstenen siervazen. Het opschrift van de gevelsteen is: "Stichting Op Toutenburg ingesteld op testament van Mr. Age Looxma Ypey, overl. op Vijversburg onder Rijperkerk 8 aug. 1892, ter nagedachtenis van zijne moeder vrouwe Baudina Looxma, overl. aldaar 14 juni 1880, wed. van Dr. Nicolaas Ypey, overl. aldaar 12 sept. 1869." Onder de gevelsteen is tussen de bovenlichten van de twee centrale entree-partijen een kleine natuurstenen cartouche met daarop de tekst: `Geopend 1895'.

Aan de achterzijde eveneens vier risalieten met trapgevels zonder natuurstenen decoraties en met ezelsruggen op de trappen. De rest van de achtergevel is nagenoeg geheel oversneden door de recente uitbreiding.

De twee DAMMEN in de gracht zijn gemetseld; Op de linker dam staat een smeedijzeren HEK met de naam Toutenburg tussen gietijzeren gecanneleerde kolommetjes met siervaasjes. Aan de buitenzijde van de kolommen smeedijzeren vleugelstukken met voluutdecoraties.

Waardering

Het gasthuis met bijbehorende dam en hek van de Stichting Op Toutenburg uit 1895 te Tytjerk is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch van belang:

- vanwege de Neo-Renaissance bouwstijl in een evenwichtig, symmetrisch ontwerp;

- vanwege de detaillering van de ornamentiek;

- als voorbeeld van het oeuvre van de architect;

- vanwege de vrij hoge mate van gaafheid van het exterieur;

- vanwege de ruimtelijke en historische samenhang met het tegenoverliggende Vijversburg (RM).

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaSwarteweisein19255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein239255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein379255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein359255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein339255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein319255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein299255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein279255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein259255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein219255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein39255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein199255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein179255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein159255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein139255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein119255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein99255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein79255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein59255 JATytsjerk
NeeSwarteweisein399255 JATytsjerk

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieCultuur, gezondheid en wetenschapSociale zorg, liefdadigheidGasthuis

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
HARDEGARIJPA5039

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
Neo-Renaissanceinvloeden

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
18951895exactvervaardiging

Ambachten

NaamBeroepToelichting
Kramer, H.H. ; Drenthearchitect / bouwkundige / constructeur