Actualiteit gegevens: 21-03-2020

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
518439
Monumentnaam
De monumentnaam is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument
Helios
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
11 december 2001
Kadaster deel/nr: 
17815/41
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Noord-Holland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Amsterdam
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Amsterdam
X-Y coördinaat: 
121178 - 486870

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

Een in 1895-1897 tot stand gekomen WINKEL (kunsthandel) met bovengelegen ATELIERWONING. Gebouwd in opdracht van M. Büttinghausen, die op de twee bovenste verdiepingen zijn 'photografisch atelier' vestigde. Zijn naam staat in mozaïek op het fries boven de begane grond. Het geheel staat als 'Gebouw Helios' bekend en is in de stijl van de art nouveau gebouwd naar ontwerp van architect G. van Arkel. Het ontwerp werd in 1900 ingestuurd naar de architectuurcompetitie van de wereldtentoonstelling in Parijs, alwaar het een bronzen medaille behaalde. De reliëfs zijn vervaardigd door de kunstenaars Van den Bossche en Crevels. Het pand is diverse malen verbouwd. De voorgevel van het pand ligt aan het Spui; de zijgevel ligt aan de Voetboogsteeg. Reeds in 1899 werd aan de rechterzijde van de vensters van het trappenhuis aan de Voetboogsteeg een smal geveldeel bij het pand gevoegd. De zijgevel werd hierdoor verbreed. In 1903 werd de binnenplaats overdekt en in 1909 verbouwde Van Arkel het interieur tot lunchroom 'Maison Ledeboer', dat in 1969 als 'Formosa' zijn deuren zou sluiten.

Omschrijving

Op een samengesteld rechthoekig grondplan tot stand gekomen gebouw. In het geheel laten zich boven het maaiveld vijf bouwlagen onderscheiden: begane grond, drie verdiepingen en een iets teruggezette bovenverdieping. Aan de rechterzijde nog een zeer smalle en minder hoge bouwlaag. Dit smalle deel wordt afgesloten door een met rode pannen gedekt zadeldak met afgewolfde voorzijde. Op dit smalle dak een tweetal kleine dakkapellen. Het grote bouwvolume ter linkerzijde wordt gedekt door een schuinopgaand schild met pannen waarachter plat dak. Aan de oostzijde een schoorsteen. De gevels zijn witgepleisterd. Begane grond als sokkelzone opgevat, met gebruik van grijze natuursteen. Natuursteen ook gebruikt bij dorpels, kraagstenen en ornamentiek.

De voorgevel aan de zijde van het Spui toont op de begane grond het natuurstenen geveldeel op donkergekleurd en hoog basement. Diverse profileringen en accenten. Centraal een brede opening met latei op consoles. Aan weerszijden een smalle licht getoogde toegangspartij. Rond deze ingangen is een bas-reliëf met afbeelding van vrouwen die naar een fruitboompje reiken. Tussen twee lijsten ingeklemd natuurstenen fries met florale ornamenten op de hoeken. Op het fries in mozaïek geometrische en florale decoratie en tekst: 'M. Büttinghausen Fotografie Artistique'. Op het niveau van de eerste verdieping vier vensters met getoogd kalf, schuifraanm en bijzonder meerruits geleed bovenlicht. Accenten in glas-in-lood. Aan de rechterzijde de overhuiving van het segmentvormige natuurstenen basement van de erker. Basement met florale decoratie in reliëf. Natuurstenen dorpels en lijstwerk. Op het niveau van de tweede verdieping aan de linkerzijde vensters als omschreven. Aan de bovenzijde van de muurdammen tussen de vensters bevinden zich met bloemmotieven gedecoreerde kapitelen. Meer decoratieve toepassing van de glas-in-lood raamvulling. Aan de rechterzijde de segmentvormige erker over tweede en derde verdieping. Driedelige vensterpartij op beide verdiepingen met gebogen ruiten, bovenlichten met meerruits roedenverdeling en op de tweede verdieping glas-in-lood raamvulling. Natuurstenen dorpels en stijlen. Op het niveau van de derde verdieping aan de linkerzijde een drietal T-vensters. De muurdammen tussen die vensters rusten op de kapitelen daaronder en maken een geringe voorsprong. Rechts het venster van de erker waarboven segmentvormig balkon met balustrade van natuurstenen regel en stijlen en smeedijzeren hekwerk. Een dubbele openslaande deur met bovenlicht verleent op de vierde verdieping toegang tot dit balkon. IJzeren hijsinstallatie. Hierboven spaarveld met decoratieve vulling en venster van de bovenste bouwlaag. Natuurstenen dorpel, hoekstenen, akroterie en uitkraging. Op de westhoek van deze afgeknotte geveltop een meerzijdige opbouw met ijzeren bekroning. Aan de linkerzijde boven de vensters van de derde verdieping bevindt zich een natuurstenen beëindiging met drie toppen met spaarveld met florale decoratie in reliëf, ruitvormige bekroning en getoogd spaarveld met respectievelijk van links naar rechts: 'Gebouw', afbeelding van zonnebloemen, 'Helios'. Hiertussen natuurstenen uitkragingen. Geheel links een natuurstenen meerzijdige opbouw. Achter deze natuurstenen beëindiging of borstwering bevindt zich een plat waarachter het teruggezette deel van de vierde verdieping. Hier aaneengesloten rij deuropeningen en vensters en meerruits gelede bovenlichten. Eenvoudige gootlijst.

De zijgevel aan de Voetboogsteeg toont links een voortzetting van het natuurstenen geveldeel op donkergekleurde en hoge basement. Hierin twee hoge openingen met gelede bovelichten en met latei en consoles als bij de voorgevel. Fries met geometrische versiering in mozaïek. Verschillende vensters in het bovengelegen geveldeel. Aan de linkerzijde vensters met op twee verdiepingen getoogd kalf en meerruits geleed bovenlicht. Overige vensters smaller. Venster van de bovenste bouwlaag minder hoog. In series van drie per verdieping oplopende lancetvensters ter verlichting van het trappehuis. Op de begane grond hieronder een mozaïek met afbeelding van fruitboom, geometrische versiering en tekst: Zum Barbarossa. Rechter geveldeel met getoogde toegang en verdere opening. Hierboven op de verdiepingen hoge venststers.

Waardering

Voormalige winkel (kunsthandel) en atelierwoning (fotografisch atelier) van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde. Bijzonder belang van het object voor de geschiedenis van de architectuur, voor het oeuvre van de architect, wegens de bijzondere ornamentiek, wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp en wegens de in oorsprong bijzondere samenhang tussen exterieur en interieur. Voorts van belang vanwege de typologische waarde, mede door het fotografische atelier. Het exterieur heeft ondanks vele werkzaamheden zijn oorspronkelijke karakter behouden.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaSpui151012 WXBinnenstadAmsterdam
NeeVoetboogstraat1A t/m E1012 XKBinnenstadAmsterdam

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieHandelsgebouwen, opslag- en transportgebouwenWinkel (G)Winkel (G2)

Kunsthandel

Neeoorspronkelijke functieWoningen en woningbouwcomplexenWerk-woonhuisAtelierwoning

Fotografisch atelier

Neeoorspronkelijke functieSport, recreatie, vereniging en horecaHorecaLunchroom

Vanaf 1909

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
AmsterdamF7403A44
AmsterdamF7403A37
AmsterdamF7403A45
AmsterdamF7403A7
AmsterdamF7403A18
AmsterdamF7403A17
AmsterdamF7403A43

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
Art Nouveauinvloeden

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
18951897exactvervaardiging
19091909exactverbouwing

Ambachten

NaamBeroepToelichting
Arkel, G. van ; Stad Amsterdamarchitect / bouwkundige / constructeur