Actualiteit gegevens: 01-12-2021

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
523370
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
21 mei 2002
Kadaster deel/nr: 
82762/176
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Friesland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Leeuwarden
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Swichum
X-Y coördinaat: 
184453 - 574064

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding:

De AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het open weidegebied ten oosten van Swichum. De molen is gelegen ten zuidwesten nabij een boerderij op een voor kleine molens in Friesland karakteristieke plaats.

De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Record, nr 16", is in Nederland vervaardigd- en begin 20e eeuw ontworpen door de Gebr.Bakker te IJlst. De molen werd in 1939 gebouwd op de plaats van een toen afgebroken spinnekopmolen, nabij een drietal kleine molens welke thans afgebroken zijn.

Omschrijving:

De toren staat in een uit beton opgetrokken funderingsbak voorzien van houten deksels. In de funderingsbak is aangebracht een stalen waaierpomp voorzien van een houten opleiderpijp met een houten terugslagklep. Aan de polderzijde is aangebracht een stalen kroosrek. De molen bemaalt een kleine polder en maalt uit op de Friese boezem. De stalen toren van normale hoogte heeft een ladder en een achtkante stelling bestaande uit stalen liggers en een houten dek. Aan de bovenzijde van de toren is een gietstalen motorlichaam aangebracht. Het zestien gegalvaniseerd stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 4.75 meter. Het rad bestaat uit zes straalarmen waartussen segmenten met ieder drie bladen verbonden door twee ringen zijn aangebracht. De molen is voorzien van één vaan voor de zelfregeling naar de windrichting. De zelfregeling naar windsterkte gebeurt doordat bij toenemende omloopsnelheid de optredende tanddruk- reactiekracht van het windrad groter wordt dan de spanning van de schroefveer van de vaan, de molen zal zich hierbij krimpend uit de wind draaien. De vaan is voorzien van de originele beschildering. Aan een zijde in kapitale letters de merknaam RECORD, aan de andere zijde Gebr. BAKKER IJLST. De bovenas van de molen is voorzien van een vanginstallatie welke automatisch in werking treedt bij het uit de wind draaien van de molen. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. De waaierpomp wordt hierbij direkt aangedreven door de vertikale spil.

Waardering:

De zgn. Amerikaanse windmotor uit de eerste helft van de 20e eeuw is van cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:

- voor de geschiedenis van de industriele archeologie van Nederland in het bijzonder van die der in Nederland ontworpen en gebouwde windmotoren;

- voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van een Amerikaans model windmolens;

- als maalwerktuig kenmerkend voor de overgang van de bemaling van kleine bemalingsgebieden door traditionele windmolens naar die door "moderne" Amerikaanse windmotoren;

- als maalwerktuig kenmerkend voor de fase die ligt tussen windbemaling en motorbemaling;

- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het waterschap "De Middelsékrite";

- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het open weidegebied ten oosten van Swichum.

Locatie

LocatienaamLocatieomschrijving
SwichumBuitengebied

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieBoerderijen, molens en bedrijvenIndustrie- en poldermolenWeidemolenWindmotor

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
WirdumF383

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
n.v.t.niet van toepassing

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Boerderijen, molens en bedrijvenIndustrie- en poldermolenAmerikaanse windmotor
Boerderijen, molens en bedrijvenIndustrie- en poldermolenAmerikaanse windmotor

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
19391939exactvervaardiging

Ambachten

NaamBeroepToelichting
Bakker, gebr. ; Stad Leeuwardenarchitect / bouwkundige / constructeur