Actualiteit gegevens: 02-12-2021

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
525374
Complexnummer: 
525372 - Ter Horst (De Horsten)
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
24 maart 2003
Kadaster deel/nr: 
82919/136
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Zuid-Holland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Voorschoten
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Voorschoten, Wassenaar
X-Y coördinaat: 
88559 - 459404

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG in Formele en Landschappelijke stijl, behorend bij de buitenplaats Ter Horst, maakt tezamen met Raephorst en Eikenhorst deel uit van de Horsten, een omvangrijk landgoed, dat rond het midden van de 19de eeuw zijn huidige omvang heeft gekregen. Nadat Prins Frederik in 1838 Ter Horst, Raaphorst en De Paauw had verworven, volgde daarna de buitenplaatsen Eikenhorst (1845), Backershagen (1846) en tenslotte Groot Haesebroek (1854). In opdracht van prins Frederik werkte de Duitse tuinarchitect C.E.A. Petzold (1815-1891) tussen 1854 en 1858 aan de eenwording van de verschillende landgoederen, waarbij kenmerkend voor de grootschalige aanleg in Landschapsstijl de `Umfahrungsweg' is langs de diverse bezienswaardigheden en huizen in de verschillende parken. Het park is door middel van het bos van Stalpershout visueel verbonden met Raaphorst. Het wandelpad van de 'Umfahrungsweg' loopt via Stalpershout, langs het noordwestelijke sterrenbos, midden door het noordoostelijke sterrenbos, om vervolgens rondom het jachthuis via de Horstlaan richting Eikenhorst te gaan. Bij de reorganisatie van het park heeft Petzold gebruik gemaakt van diverse nog aanwezige formele tuinelementen, zoals de waterpartij achter het jachthuis en de hoofdas van het noordoostelijke sterrenbos. Laatstgenoemde werd opgenomen in de wandelroute en geflankeerd door buxushagen. De landschappelijke elementen bevinden zich met name binnen de oorspronkelijke kasteelomgrachting, rondom het huis. De totale oppervlakte van het park beslaat ongeveer het 17de/18de-eeuwse park in Formele stijl, waarvan de hoofdstructuur met omgrachting, singels en sterrenbossen, nog goed herkenbaar is. Analyse hiervan is mogelijk aan de hand van kaarten en beschrijvingen (o.a. Koninklijk Huisarchief). Hierin wordt onder meer melding gemaakt van de Voorlaan, die aan de zijde van de Veurseweg (Heereweg) gemarkeerd werd door nog bestaande hekpijlers, en leidde naar de ophaalbrug voor het huis. Vanaf de ophaalbrug achter het huis liep de Achterlaan door tot aan het duin. Voor het huis was sprake van een formele tuinaanleg. Het oudste sterrenbos (Oude Bosch) komt reeds voor op een kaart uit 1610. De naam "De Kuffelaar" zou mogelijk betrekking hebben op het noordoostelijk daarvan gelegen bos met ganzepoot en uit ca. 1752-1766 stammen.

Omschrijving

De oorspronkelijke, door loofbomen (geriefhout) geflankeerde oprijlaan (Voorlaan, nu:Horstlaan) loopt vanaf de Veurseweg naar de brug voor het huis. Sinds ca. 1840 wordt deze doorsneden door de spoorlijn (N.B. anno 1997 is de doorkijk van het huis op de oprijlaan, ter hoogte van de spoorlijn met coniferen dichtgeplant.) Op de zuidwesthoek van de omgrachting begint de Achterlaan, die eindigt bij de op Eikenhorst gelegen dienstwoning langs de Rijksstraatweg. Het park bestaat in hoofdlijnen uit twee rechthoeken met een ten oosten van de spoorlijn gelegen door sloten omgrensd gedeelte. Het park stoot in het zuidwesten tegen de landerijen van Duivenvoorde met de Horst en Voordelaan, aan de noordwestzijde wordt het begrensd door de Schenkwetering, aan de noordoostzijde door een gedeelte van de 'Umfahrungsweg' en aan de oostzijde door een sloot nabij de spoorlijn. Het noordwestelijke grote rechthoekige gedeelte wordt gevormd door de restanten van een 17de-eeuws sterrenbos met centraal gelegen binnen een cirkelvormig wandelpad een ronde waterpartij. Een deel van het diagonaalsgewijs lopende padenpatroon is bewaard. Daarnaast was er ook een kruislings lopend padenpatroon. De bospartijen ten noordoosten en zuidwesten van het sterrenbos bestaan hoofdzakelijk uit hak- en geriefhout, elk met een rechthoekig wandelpad, voorzien van enkele eenvoudige (niet beschermenswaardige) bruggetjes. Deze beide bospartijen worden, evenals het sterrenbos, doorsneden door om waterhuishoudkundige redenen aangelegde kavelsloten.

Aan de zuidoostzijde bevindt zich een langgerekt rechthoekig omgracht terrein bestaande uit drie delen, waarin de opzet van een 17de/18de-eeuwse formele aanleg herkenbaar is. Centrale element is het omgrachte gedeelte van het oorspronkelijk kasteel, welke aan de noordwestzijde aansluit op de grote rechthoekige omgrachting. In de middenas van de Horstlaan ligt het huidige jachthuis dat met de voorgevel gericht is naar de Veurseweg. Het is toegankelijk via een eenvoudige brug aan de zuidoostzijde. Ten noordwesten van het jachthuis concentreert zich de tuinaanleg in Landschapsstijl. In de nabijheid ligt een gazon met aan de noordwest zijde een kleine ronde waterpartij en een gebogen padenpatroon, afgewisseld door diverse loofbomen, taxussen en rododendrons. Aan weerszijden van het voorplein staan monumentale solitaire rode beuken. Voor het huis loopt een dwarsas in noordoost-zuidwestelijke richting, die tevens de aangrenzende tuinen verbindt. Het noordoostelijke, vermoedelijk 18de-eeuwse omgrachte tuingedeelte wordt in tweeën gedeeld door de in de Umfahrungsweg opgenomen middenas, die deels nog zijn oorspronkelijke beplanting met buxussen heeft. Van het oorspronkelijke sterrenbos met samengesteld padenpatroon (o.a. ganzepoot), resteren onder meer twee langgerekte waterpartijen (grand canals) aan weerszijden van een sterrenpatroon, evenals een deel van de laanbeplanting. In de aan de zuidoost zijde gelegen tuin is binnen de vermoedelijk 17de-eeuwse restanten van een formele tuin in de 18de eeuw een kwekerij aangelegd. Aan de oude formele tuinaanleg herinnert een ronde waterpartij in de middenas. In het verlengde van de tuinmuur staat aan de zuidzijde het koetshuis.

Waardering

De historische park- en tuinaanleg van Ter Horst is van algemeen belang wegens zijn cultuur- en tuinhistorische waarde als zeer belangrijk onderdeel van een omvangrijk park in Landschapstijl naar het ontwerp van C.E.A. Petzold, dat deel uitmaakt van de buitenplaats De Horsten. Hiervan is de parkaanleg in Landschapsstijl in hoofdlijnen goed bewaard gebleven met de voor het oeuvre van de tuinarchitect C.E.A. Petzold karakteristieke kenmerken. Typerend daarbij is de ruimtelijke opbouw met de sterke perspectiefwerking in de compositie van de onderdelen, het bijzondere kleurgebruik van de lobvormig aangelegde beplanting, de rondwandelingen, waterpartijen en de sterke visuele relatie tussen de parkaanleg en het kasteel. Doordat Petzold de oudere structuur heeft geïntegreerd in zijn parkaanleg is tevens de 17de- en 18de-eeuwse Formele en Vroeg-Landschappelijke aanleg met lanenstructuren en waterpartijen in hoofdlijnen nog herkenbaar.

Als zodanig is de historische park- en tuinaanleg van Ter Horst van algemeen belang vanwege zijn cultuur- en tuinhistorische waarde als voorbeeld van een buitenplaats met een rijke geschiedenis die teruggaat tot de Middeleeuwen.

Het historische park Ter Horst neemt als onderdeel van de omvangrijke buitenplaats De Horsten, een belangrijke plaats in binnen het oeuvre van C.E.A. Petzold, die hier één totaalconcept in Landschapsstijl heeft weten te creëren met onder meer een 'Umfahrungsweg'. In dit opzicht is tevens sprake van zeldzaamheidswaarde.

De landschappelijke hoofdstructuur is vrij gaaf in hoofdvorm, wat betreft de waterpartijen, open ruimten en beplanting, evenals in relatie met de gebouwde objecten.

Het park is van landschappelijk en stedenbouwkundig belang als onderdeel van De Horsten, die op hun beurt weer deel uitmaken van een omvangrijke landgoederenzone rondom Den Haag en zich uitstrekt aan weerszijden van de Rijksstraatweg tot aan de Veurseweg.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaHorstlaan122252 ALBijVoorschoten

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieKastelen, landhuizen en parkenTuin, park en plantsoenHistorische aanleg

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
VoorschotenB7484
VoorschotenB1374
VoorschotenB1107
VoorschotenB7489
VoorschotenB1193
VoorschotenB1192
VoorschotenB1164
VoorschotenB1159
VoorschotenB4633
VoorschotenB1204
VoorschotenB1173
VoorschotenB1111
VoorschotenB1188
VoorschotenB1191
VoorschotenB7464
VoorschotenB7476
VoorschotenB7477
VoorschotenB9835
VoorschotenB3478
VoorschotenB5041
VoorschotenB9810
VoorschotenB1181
VoorschotenB7465
VoorschotenB1186
VoorschotenB9464
VoorschotenB1166
VoorschotenB1153
VoorschotenB7460
VoorschotenB1144
VoorschotenB1124
VoorschotenB1125
VoorschotenB7463
VoorschotenB1187
VoorschotenB11084
VoorschotenB1109
VoorschotenB9463
VoorschotenB2806
VoorschotenB1185
VoorschotenB1178
VoorschotenB7466
VoorschotenB1189
VoorschotenB10706
VoorschotenB1105
VoorschotenB1183
VoorschotenB10622
VoorschotenB1168
VoorschotenB1165
VoorschotenB1493
VoorschotenB10750
VoorschotenB10624
VoorschotenB1106
VoorschotenB1176
VoorschotenB1371
VoorschotenB8278
VoorschotenB1381
VoorschotenB1205
VoorschotenB1163
VoorschotenB10707
VoorschotenB1208
VoorschotenB10752
VoorschotenB1115
VoorschotenB1147
VoorschotenB1207
VoorschotenB1179
VoorschotenB1114
VoorschotenB9807
VoorschotenB1372
VoorschotenB1129
VoorschotenB7467
VoorschotenB9467
VoorschotenB1148
VoorschotenB9465
VoorschotenB1170
VoorschotenB7468
VoorschotenB7487
VoorschotenB1110
VoorschotenB10749
VoorschotenB1180
VoorschotenB1172
VoorschotenB9468
VoorschotenB1199
VoorschotenB10621
VoorschotenB7490
VoorschotenB9469
VoorschotenB1195
VoorschotenB1154
VoorschotenB1158
VoorschotenB1167
VoorschotenB1174
VoorschotenB1278
VoorschotenB1108
VoorschotenB7713
VoorschotenB1182
VoorschotenB9470
VoorschotenB1194
VoorschotenB10751
VoorschotenB9466
VoorschotenB1200
VoorschotenB1175
VoorschotenB1152
VoorschotenB7471
VoorschotenB1169
VoorschotenB7472
VoorschotenB10625
VoorschotenB7469
VoorschotenB1190
VoorschotenB1155
VoorschotenB1157
VoorschotenB1156
VoorschotenB10708
VoorschotenB1206
VoorschotenB1184
VoorschotenB7462
VoorschotenB7081
VoorschotenB7459
VoorschotenB1210
VoorschotenB1177
VoorschotenB7482
VoorschotenB1171
VoorschotenB10779
VoorschotenB10780
VoorschotenB11535
VoorschotenB11536
VoorschotenB11537
VoorschotenB11538
VoorschotenB11581
VoorschotenB11583
VoorschotenB11584
VoorschotenB11592
VoorschotenB11593

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
Landschapsstijlinvloeden

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Kastelen, landhuizen en parkenTuin, park en plantsoen