Actualiteit gegevens: 20-11-2020

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
525522
Monumentnaam
De monumentnaam is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument
Willemsluis
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
17 augustus 2009
Kadaster deel/nr: 
57043/27
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Noord-Holland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Amsterdam
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Amsterdam
X-Y coördinaat: 
122378 - 488561

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding:

De SCHUTSLUIS Willem I (of Willemsluis) ligt een paar honderd meter landinwaards in het Noordhollands kanaal, de grens tussen de Buiksloterham aan de westzijde en de Nieuwendammerham aan de oostzijde. Vanaf de IJ-zijde achter het Centraal Station (De Ruijterkade) valt de sluis duidelijk op en vormt het een markant element op de kop van Amsterdam-noord. De schutsluis Willem I is gebouwd in 1824 en hoewel het ingrijpend hersteld en verbouwd is in 1867 is het uiterlijk ervan nagenoeg ongewijzigd gebleven. Het was niet alleen de eerste schutsluis voor de zeevaart van Nederland maar ook de eerste dubbele schutsluis waarbij een scheiding werd gemaakt voor het schutten van grote en kleine schepen. Bovendien was het de eerste schutsluis van een dergelijke omvang met name voor wat betreft de doorvaartwijdte. Ook in sociaal-economisch opzicht is de schutsluis een belangrijk object in het Noordhollands kanaal; dit was op haar beurt van belang voor het economisch herstel van Nederland na de Franse overheersing en voor de economische ontwikkeling van Amsterdam en Nederland in het algemeen.

De ontwerper is Jan Janszoon Blanken; een van de belangrijkste waterbouwkundige ingenieurs van die tijd en Inspecteur-Generaal onder koning Willem I. Hoewel de sluis niet meer functioneert als zeeverbinding voor Amsterdam, is zij nog altijd in gebruik voor de binnen- en recreatievaart. De deuren zijn in 1946 hersteld. De kleine sluis wordt nog met de hand bediend, de grote is gemechaniseerd: de bewegingswerken zijn van recente datum. Op dit moment (2008-2009) worden er naast de sluis werkzaamheden uitgevoerd ten behoeve van de aanleg van de Noord-zuidlijn.

Omschrijving:

De schutsluis bestaat uit twee aan beide uiteinden door deuren af te sluiten kolken waardoor schepen kunnen worden geschut, dat wil zeggen: van de ene naar de andere vaarweg waarvan het waterpeil ten opzichte van elkaar verschilt. Er is een scheiding gemaakt voor grote en kleine schepen door middel van een smalle en een brede doorgang. De grote doorgang heeft een schutlengte van 65 meter, een breedte van 14,75 meter en een totale sluislengte van ruim 90 meter. De sluis is zakelijk en sober vormgegeven. De sluisbak is opgetrokken uit bruinrode baksteen met natuurstenen elementen op essentiële plaatsen als slagstijlen en hoeken. De kopse kanten en binnenhoeken van de kademuren zijn afgerond. De sluisdeuren zijn in hout met ijzerwerk uitgevoerd, zonder decoraties. Tussen het langgerekte deel aan de noordzijde (het binnenhoofd) en het deel aan de zuidzijde (het buitenhoofd) bestaat een hoogteverschil waardoor het sluislichaam zich visueel naar de omgeving voegt. Door de in contrasterend wit geschilderde hekwerken op de loopbruggen en sluislichamen heeft het geheel een sterke visuele werking in de omgeving.

Waardering:

De Willemsluis is van algemeen belang - vanwege de architectuurhistorische waarde als zeldzaam en gaaf voorbeeld van een dubbele schutsluis; - vanwege de sociaal-economische waarde als markant onderdeel in de 19e eeuwse waterstaatkundige geschiedenis in het algemeen en de geschiedenis van het Noordhollandskanaal in het bijzonder; - vanwege het oeuvre van Jan Janszoon Blanken.

Locatie

LocatienaamLocatieomschrijving
BY Sixhaven 14a, Amsterdam

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieWeg- en waterbouwkundige werkenWaterkering en -doorlaat

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
AmsterdamK10147

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
n.v.t.niet van toepassing

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Weg- en waterbouwkundige werkenWaterkering en -doorlaat

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
18241824globaalvervaardiging