Actualiteit gegevens: 15-10-2019

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
526707
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
30 september 2002
Kadaster deel/nr: 
18464/46
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Noord-Holland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Amsterdam
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Amsterdam
X-Y coördinaat: 
122008 - 484149

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

Op de hoek van Lekstraat en Kinderdijkstraat in 1936-1937 tot stand gekomen SYNAGOGE met bijbehorende dienstwoning, naar het winnend prijsvraagontwerp in de trant van het Nieuwe Bouwen van A. Elzas in opdracht van de Nederlandsche Israëlietische Hoofdsynagoge. De ijzerconstructie is van de N.V. Gebr. Vincent. En zowel aan de Lekstraat als aan de Kinderdijkstraat bevindt zich een tuin met een perceelscheiding in de vorm van een ijzeren hek.

De koperen kroonluchters van de voormalige grote sjoel zijn eveneens gemaakt naar een ontwerp van Elzas.

N.B. In 1984-1985 is het gebouw veranderd, waarbij de kleine sjoel werd vergroot tot een synagoge voor maximaal 160 personen en de grote sjoel werd verbouwd tot Verzetsmuseum; thans (1999) bevindt zich in de voormalige grote sjoel een veilinghuis. De galerijen en de nis voor de Arke werden hierbij behouden. Zowel aan de Lekstraat als aan de Kinderdijkstraat bevindt zich een tuin met een ijzeren hek als perceelscheiding. De lage uitbreiding achter de kleine sjoel is niet bij de bescherming inbegrepen.

Omschrijving

Op een onregelmatige U-vormige plattegrond tot stand gekomen gebouw bestaande uit twee rechthoekige bouwvolumen die door een tussenlid zijn verbonden. Het geheel is deels onderkelderd en telt twee tot drie bouwlagen onder platte daken. De dakoverstekken zijn bekleed met koper. Het grote rechthoekige hoofdgebouw heeft een beton- en ijzerconstructie en is uitwendig bekleed met natuurstenen platen. De ingang onder een luifel met eikehouten dubbele deuren bevindt zich in de korte NW-gevel aan de Lekstraatzijde, alwaar op de begane grond vijf op regelmatige afstand van elkaar geplaatste vierkante en verdiept aangebrachte stalen vensters met uitkragende omlijsting. Op de verder blinde gevel een Hebreeuwse tekst in metalen letters (I Koningen 6:13). Onder het dakoverstek een cirkelvormige opening bedoeld voor het uithangen van een vlag. De ZW-gevel aan de Kinderdijkstraat is zeven vensterassen breed met geheel rechts een lagere uitbouw met een smalle vensterstrook boven een nooduitgang. Op de begane grond zeven vierkante vensters met vlakke uitspringende omlijsting. De bovenste verdieping heeft zeven hoge, gekoppelde en stalen vensters met verticale roedenverdelingen. De noordoostelijke lange zijgevel met eveneens een verticale vensterstrook onder het dakoverstek. Achterzijde met twee lagere uitbouwen. De linker is de uitbouw van de Heilige Arke; de rechter uitbouw herbergde in oorsprong de 'kamer voor de gewijde kleden'. Het bijgebouw met de kleine sjoel en de dienstwoning en het tussenlid zijn opgetrokken in gele baksteen. In het tussenlid bevindt zich de manneningang; links daarnaast de vrouweningang, beide onder een luifel. Boven de ingangen twee vensterstroken met verticale roedenverdeling. Terugliggende dienstwoning met ovaalvormige glazen uitbouw met toegang tot dakterras. Twee vensters aan weerszijden van de glazen uitbouw. Cilindervormig trappenhuis met toegang tot dakterras vanuit hoofdgebouw. Zijgevel van het bijgebouw met in de lage rechtertravee brede vensters op de verdiepingen. Op de begane grond de ingang tot de dienstwoning onder een luifel. Ter hoogte van de dienstwoning twee vensters met verticale roedenverdeling. Bovenliggend L-vormig dakterras met ijzeren borstwering. Aan de achterzijde van het dakterras een ronde, hoog opgemetselde pijp met lantaarn als lichttoevoer voor de vrouwengarderobe. Het balkonoverstek van het terras is met koper bedekt.

Achterzijde met op de eerste verdieping een doorlopende brede strook geblindeerde vensters. Op de tweede verdieping ter hoogte van de dienstwoning over de gehele gevelbreedte een balkon met ijzeren borstwering. Balkondeuren met aan weerszijden vensters.

Het interieur van de voormalige grote sjoel heeft nog de aan drie zijden omlopende vrouwengalerij met open houten hek als borstwering. De hoge wand tegenover de toegang is bekleed met marmerplaten, waarop in metalen letters een Hebreeuwse tekst (Psalmen 2:11); de nis voor de Arke is nog aanwezig. De koperen kroonluchters in de middenzaal zijn oorspronkelijk.

De kleine sjoel heeft een kleine vrouwengalerij aan de korte zijde, met dito open houten hek als borstwering. De banken van de mannenafdeling zijn aan drie zijden van de bima gerangschikt. Banken en bima zijn afkomstig van de voormalige grote sjoel.

Waardering

Synagoge (deels voormalig, deels als zodanig in gebruik) met bijbehorende onderdelen uit 1936-1937 van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde, als zeldzaam voorbeeld van een in nieuw-zakelijke trant uitgevoerd joods bedehuis en uitwendig en deels inwendig gaaf bewaard gebleven bouwwerk met bijzonder ingetogen materiaalgebruik en lichtval. Tevens van belang als hoofdwerk van architect A. Elzas.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaLekstraat611079 EMZuideramstelAmsterdam
NeeLekstraat631079 EMZuideramstelAmsterdam

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieReligieuze gebouwenKerk en kerkonderdeelSynagogeIsraëlitisch Joodse gemeente

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
AMSTERDAMV7875

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
FunctionalismeNieuwe Bouwenstijlzuiver

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
19361937exactvervaardiging

Ambachten

NaamBeroepToelichting
Elzas, A. ; Stad Amsterdamarchitect / bouwkundige / constructeur