Actualiteit gegevens: 02-12-2021

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
530851
Monumentnaam
De monumentnaam is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument
Neherlab
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
29 maart 2010
Kadaster deel/nr: 
82976/13
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Zuid-Holland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Leidschendam-Voorburg
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Leidschendam
X-Y coördinaat: 
86556 - 455736

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

In opdracht van de PTT ontwierp ir. S.J. van Embden in 1950 het LABORATORIUMGEBOUW dat op 17 mei 1955 werd geopend. Het was speciaal gebouwd voor de ontwikkeling van telecommunicatie-apparatuur. Hierin weerspiegelt zich de tendens van een steeds belangrijkere rol voor toegepaste wetenschap in de zich in de wederopbouwperiode snel herstellende industrie. Het gebouw, dat naar de drijvende kracht achter de oprichting ervan, het "Dr. Neherlaboratorium" werd genoemd, was het eerste gebouw waarbij de PTT opdracht gaf aan een particulier architect, hetgeen bijzonder is, aangezien voor die tijd de Rijksgebouwendienst de PTT-gebouwen uitvoerde. Van Embden bracht het ingewikkelde programma van eisen van de gebruikers terug tot de essentie. Tijdens het ontwerpproces voerde hij een verregaande normalisatie van de onderdelen door, waardoor een grote eenvormigheid ontstond in de laboratoriumvleugels. Het directiegebouw kreeg juist een expressieve hoofdvorm met toren en auditorium. De hoofdconstructie is van gewapend beton, vervaardigd door de Hollandse Beton Maatschappij, met borstweringen van gezandstraalde schokbetonnen platen waarboven stalen ramen in omrandingen van schokbeton. De afbouw en afwerking was in handen van de Nederlandse aannemingsmaatschappij v/h firma H.F. Boersma. Het laboratorium is stedenbouwkundig gezien zorgvuldig ingepast en ligt door waterpartijen omzoomd te midden van woonwijken. Vooral de toren is daardoor een beeldbepalend element. Volgens overlevering zou de toren in eerste instantie als sierelement en blikvanger zijn gebouwd, maar op de platforms heeft later zendapparatuur gestaan. Ook nu zijn aan de torens nog antennes vastgemaakt. In het oorspronkelijke plan was een akoestisch laboratorium, met een 'harde' en 'zachte' kamer (op de plek van de huidige kantine) opgenomen.

Het terrein van het laboratorium is toegankelijk door middel van een poort gekoppeld aan een klein entreegebouw.

Omschrijving

Vanuit een bijna W-vormige plattegrond in voornamelijk gewapend beton opgetrokken samengesteld LABORATORIUMGEBOUW onder platte daken. In de buitenste poten van de W waren oorspronkelijk de laboratoriumhallen ondergebracht, die net als de middelste poot met de voormalige werkplaats twee bouwlagen hoog zijn. Op de kop van de werkplaats bevindt zich het directiegebouw dat uit drie bouwlagen bestaat. Het auditorium en de 52 meter hoge toren zijn aan dit gedeelte vastgebouwd. Alleen het directiegebouw is onderkelderd. De poten van de W zijn onderling verbonden door tussenstukken van twee bouwlagen hoog en een galerij. Hierdoor ontstaan drie binnenhoven. De laboratoria zijn rechthoekige gebouwen waarbij de kantoren en de gangen zich aan de buitenzijden bevinden van de grote, centrale hal, die oorspronkelijk werd verlicht door daklichten die in de lengterichting waren aangebracht. De later in de hal aangebrachte verdiepingsvloeren en de bijbehorende ruimteverdeling zijn voor de bescherming van ondergeschikt belang. De kleinere, rechthoekige werkplaats is ook op deze wijze ingedeeld. Aan de zuidwestkant zijn de laboratoria en de werkplaats verbonden door tussenstukken, die bestaan uit kantoorruimten aan weerszijden van een gang. Oorspronkelijk waren alleen aan de buitenzijde (zuidwestzijde) van de gang kantoren aangebracht. De werkplaats staat in verbinding met het directiegebouw via een gang met kantoren aan weerszijden. Tevens is de werkplaats via een L-vormig tussenstuk verbonden met het noordelijke laboratorium. Dit tussenstuk bestaat uit een gang met kantoren langs het binnenhof. Het zuidelijke laboratorium is ongeveer in het midden van de bouwmassa op de verdieping via een galerij op kolommen verbonden met het directiegebouw. Het noordelijk laboratorium is via een gang vanuit het tussenstuk verbonden met het directiegebouw. Aan de noordoostkant van deze gang bevindt zich tegenwoordig op de begane grond een kantine, die voor de bescherming van ondergeschikt belang is. Het rechthoekige directiegebouw vormt het middelpunt van het Dr. Neherlaboratorium. Hier is onder een portiek de centrale entree aangebracht, die toegang geeft tot de hal. In de hal leiden trappen naar de verdieping met de voormalige directiekamers en het auditorium. Op de tweede verdieping ligt de voormalige kantine. De toren is aan de noordwestzijde van het directiegedeelte gebouwd, ter hoogte van de trappen, en bestaat uit een liftkoker, trappenhuis en schoorsteen. Trap en lift geven toegang tot een kleine ruimte en drie platforms bovenaan de toren. Het directiegebouw is onderkelderd, met onder andere een aparte kolenkelder.

Alle gevels van de laboratoria en de werkplaats zijn eenvormig, waarbij de eerste verdieping iets uitkraagt boven de begane grond en wordt afgesloten door een overstekend dakvlak. De gevels zijn opgetrokken boven een plint en bekleed met vierkante, licht gezandstraalde platen van schokbeton. De grote, rechthoekige vensterpartijen geven een sterke horizontale geleding aan de gevel. De dubbele stalen vensters zijn gevat in een kozijn van schokbeton, waarbij zowel het binnen- als buitenvenster is samengesteld uit vier ramen: om en om een raam met bovenlicht en een vast raam. Tussen de vensters op de begane grond is een liseenvormig element aangebracht, dat op de verdieping in vlakke vorm terugkomt. De lange achtergevel (zuidwest) laat een duidelijke geleding zien: de kopgevels van laboratoria en werkplaats risaleren ten opzichte van de gevels van de verbindende tussenstukken. De gevels van de tussenstukken zijn verder identiek maar hebben geen overkragend dak en bovenlichten in de ramen. De kopgevels van de laboratoria zijn ieder zeven venstertraveeën breed, de kopgevel van de werkplaats negen en de gevels van de verbindingsstukken zijn vier traveeën breed. In de zijgevels van de laboratoria zijn hijsportalen aangebracht. De 24 traveeën brede zuidoostgevel van het zuidelijk laboratorium heeft twee hijsportalen: één in de derde travee van links en één in de tiende travee van rechts. In de noordwestgevel van het noordelijk laboratorium, 28 traveeën breed, zijn de hijsportalen aangebracht in de derde travee van links en van rechts. De hijsportalen hebben haaks op de gevel staande, naar boven taps uitlopende wanden. Het portaal steekt door de dakrand heen en wordt recht afgesloten. De zijwanden van de portalen op het dak zijn voorzien van zeshoekige daklichten. De kopgevels van de laboratoria aan de noordoostkant zijn ieder zeven venstertraveeën breed. In de noordwestgevel van het zuidelijke laboratorium is links naast het hijsportaal een galerij op vierkante kolommen aangebracht. De galerij is op de verdieping dichtgezet met rechthoekige vensters, die uit vier kleine onderramen en vier grote bovenramen bestaan. De kolommen van de begane grond zijn doorgetrokken tussen de vensters. De galerij vormt de begrenzing van het zuidelijke binnenhof. Aan de noordoostkant van de werkplaats ligt het middelste binnenhof en tussen de werkplaats en het noordelijk laboratorium het noordelijk binnenhof. De gevels van de tussenstukken aan de zuidwestzijde van het zuidelijk en het noordelijk binnenhof zijn een latere toevoeging en van ondergeschikt belang voor de bescherming. Het directiegebouw is opgetrokken in beton, glas en een baksteen in kloostermopformaat. De entree bevindt zich onder een hoog, door betonnen kolommen ondersteunde portiek. De kolommen aan de buitenzijde zijn vierkant, de binnenste kolommen zijn rond en gecanneleerd. De kolommen dragen een uitkragende betonnen lijst, waarboven zich de bakstenen gevels bevinden van de directiekamers. Daarboven zijn rondom terugwijkend de glazen wanden van de kantine aangebracht, bestaand uit grote stalen kozijnen gevat in een betonnen constructie. Aan de zuidoostzijde is, over de hoogte van de directie- en kantineverdieping, de glazen pui van het trappenhuis aangebracht, met daarachter, over de volle breedte van het directiegebouw, het auditorium. Het auditorium is een vierkante betonnen doos met horizontale banden, dat gedragen wordt door vier vierkante betonnen kolommen. Zowel in de zuidoost- als in de noordwestgevel van het auditorium is onderaan een rij smalle, verdiept liggende vierkante venstertjes aangebracht. Aan de zuidwestkant zitten aan de bovenzijde, tegen de dakrand, een rij ronde openingetjes. Onder het auditorium is een tussenlid aangebracht, bestaande uit rond, dik glas in vierkante betontegels. De toren is geheel van beton en samengesteld uit een losstaande vierkante liftkoker en een vanuit een achthoekige plattegrond opgetrokken trappenhuis met binnenin een schoorsteen. In elk van de vier korte zijden van het trappenhuis is een verticale rij rechthoekige vensters aangebracht. De liftkoker en het trappenhuis zijn aan elkaar verbonden door steeds drie opengewerkte betonnen elementen, waarbij de twee openingen tussen de elementen weer achthoekig van vorm zijn. De twee onderste platforms zijn eveneens achthoekig van vorm, de bovenste, op de liftmachinekamer, is vierkant. Elke gevelzijde van de liftmachinekamer is verdeeld in zes vierkantjes. Tussen de lift en het trappenhuis naar het tweede platform bevindt zich een kleine, met glas dichtgezette ruimte die tegenwoordig als ontvangstruimte dienst doet.

De kantoren van de laboratoria, de werkplaats en de tussenstukken zijn nog steeds voorzien van hun oorspronkelijke (soms deels glazen) wanden als afscheiding naar de gang. In deze wanden zitten tevens originele deuren, sommige met matglazen ruiten, andere met doorzichtige ruiten. De relingen tussen de gang en de voormalige open hal van de laboratoria zijn op een aantal plaatsen nog steeds aanwezig. In de hoeken en het midden van de laboratoria en de werkplaats zijn ter plaatse gestorte gedraaide betonnen trappen aangebracht met ijzeren leuning. In het directiegebouw geeft een dubbele openslaande houten deur met glazen ruiten toegang tot het tochtportaal. Een tweede identieke set deuren komt uit in de hoge hal. De voorgevel en de linkerzijgevel van de hal bestaan uit een glazen pui, waarbij de grote ruiten van de pui in hout zijn gevat. De kolommen, de geleding van het plafond en de basaltblokken bestrating van buiten worden in de hal doorgezet, waardoor binnen en buiten naadloos in elkaar overgaan. De hal wordt gekenmerkt door een open structuur: achterin bevinden zich de trappen naar de verdiepingen en de galerij van de eerste verdieping steekt in de hal in. Op de wanden zijn kunstwerken aangebracht. Zowel in een gedeelte van de hal beneden als in de gang op de verdieping met de directiekamers zijn de vloeren bedekt met Noorse leisteen. Deze laatste gang is tevens voorzien van een lambrisering van teakhouten latten en een bekleding van de kolommen met vierkante glasmozaïekjes. In en om het gebouw zijn diverse kunstwerken geplaatst. Rond het venster in de voorgevel van het directiegebouw is een betonnen plastiek aangebracht van Theo van Nahmer, dat een wetenschappelijk medewerker aan de arbeid voorstelt. Rechts naast de ingang van het directiegebouw, in het portiek, steekt een bronzen figuur uit van prof. L.O. Wenkebach. In de hal bevindt zich sgraffito en keramiek van Anton Rovers en aan het eind van de gang tussen de directiekamers staat een plastiek van Toon Kelder.

Waardering

Het LABORATORIUMGEBOUW is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuur- interieurhistorische waarden:

- als toonbeeld van de tendens in de wederopbouwperiode van het herstel en de groei van technische en wetenschappelijke voorzieningen;

- als voorbeeld van een kwalitatief hoogstaand architectonisch ontwerp met bijzondere gedetailleerde betonarchitectuur;

- vanwege de ruime toepassing van monumentale kunstwerken (grotendeels nog bewaard gebleven) die refereren aan communicatie, techniek, onderzoek en de bouwgeschiedenis van het laboratorium;

- als bijzonder object binnen het oeuvre van stedenbouwkundige en architect Van Embden; de eerste particuliere architect die een gebouw van de Rijksgebouwendienst ontwierp;

- als zeldzaam en kenmerkend voorbeeld van een industriële en functionalistische vorm van bouwen in de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog;

- door de bouwtechnische waarde als vroeg voorbeeld van montagebouw met prefab beton elementen;

- als laboratorium en de daaruit voortgekomen innovaties die een grote bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van de telecommunicatie;

- door de hoge mate van gaafheid in hoofdvorm;

- door de hoge mate van gaafheid van materiaalgebruik;

- door de voor de wederopbouw kenmerkende toepassing van monumentale kunst;

- door de toegepaste betonconstructie, zowel uit- als inwendig;

- door de stedenbouwkundige waarde vanuit de zorgvuldige inpassing in de omliggende woonwijken en de beeldbepalende ligging binnen Leidschendam-Voorburg. De toren vervult een landmarkfunctie in het gebied.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaNeherpark92264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1552264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark872264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark252264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark232264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark52264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1652264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1632264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1832264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1692264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1372264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1232264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1332264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1092264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark912264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark812264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark792264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark772264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark672264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark612264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark592264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark932264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark952264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark512264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark552264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1572264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1772264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1472264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1392264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1252264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1072264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark972264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark632264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark492264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1272264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark472264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark352264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark752264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1812264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1792264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1732264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1712264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1512264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1452264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark572264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark412264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark432264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark372264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1212264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1192264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1172264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1132264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark712264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark692264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark532264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark452264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark332264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark652264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark312264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark292264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark272264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark172264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark112264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1412264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1352264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1312264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1032264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1752264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark732264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1012264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1612264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark392264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark212264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark192264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark152264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark132264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark72264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark32264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1672264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1532264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark832264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1492264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1432264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1292264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1152264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1112264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1052264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark992264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark892264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark852264 ZDLeidschendam
NeeNeherpark1592264 ZDLeidschendam

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieCultuur, gezondheid en wetenschapOnderwijs en wetenschapLaboratorium

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
VeurB11342A201
VeurB11340
VeurB11341
VeurB11342A1
VeurB11342A2
VeurB11342A3
VeurB11342A4
VeurB11342A5
VeurB11342A6
VeurB11342A7
VeurB11342A8
VeurB11342A9
VeurB11342A10
VeurB11342A11
VeurB11342A12
VeurB11342A13
VeurB11342A14
VeurB11342A15
VeurB11342A16
VeurB11342A17
VeurB11342A18
VeurB11342A19
VeurB11342A20
VeurB11342A21
VeurB11342A22
VeurB11342A23
VeurB11342A24
VeurB11342A25
VeurB11342A26
VeurB11342A27
VeurB11342A28
VeurB11342A29
VeurB11342A30
VeurB11342A31
VeurB11342A32
VeurB11342A33
VeurB11342A34
VeurB11342A35
VeurB11342A36
VeurB11342A37
VeurB11342A38
VeurB11342A39
VeurB11342A40
VeurB11342A41
VeurB11342A42
VeurB11342A43
VeurB11342A44
VeurB11342A45
VeurB11342A46
VeurB11342A47
VeurB11342A48
VeurB11342A49
VeurB11342A50
VeurB11342A51
VeurB11342A52
VeurB11342A53
VeurB11342A54
VeurB11342A55
VeurB11342A56
VeurB11342A57
VeurB11342A58
VeurB11342A59
VeurB11342A60
VeurB11342A61
VeurB11342A62
VeurB11342A63
VeurB11342A64
VeurB11342A65
VeurB11342A66
VeurB11342A67
VeurB11342A68
VeurB11342A69
VeurB11342A70
VeurB11342A71
VeurB11342A72
VeurB11342A73
VeurB11342A74
VeurB11342A75
VeurB11342A76
VeurB11342A77
VeurB11342A78
VeurB11342A79
VeurB11342A80
VeurB11342A81
VeurB11342A82
VeurB11342A83
VeurB11342A84
VeurB11342A85
VeurB11342A86
VeurB11342A87
VeurB11342A88
VeurB11342A89
VeurB11342A90
VeurB11342A91
VeurB11342A92
VeurB11342A93
VeurB11342A94
VeurB11342A95
VeurB11342A96
VeurB11342A97
VeurB11342A98
VeurB11342A99
VeurB11342A100
VeurB11342A101
VeurB11342A102
VeurB11342A103
VeurB11342A104
VeurB11342A105
VeurB11342A106
VeurB11342A107
VeurB11342A108
VeurB11342A109
VeurB11342A110
VeurB11342A111
VeurB11342A112
VeurB11342A113
VeurB11342A114
VeurB11342A115
VeurB11342A116
VeurB11342A117
VeurB11342A118
VeurB11342A119
VeurB11342A120
VeurB11342A121
VeurB11342A122
VeurB11342A123
VeurB11342A124
VeurB11342A125
VeurB11342A126
VeurB11342A127
VeurB11342A128
VeurB11342A129
VeurB11342A130
VeurB11342A131
VeurB11342A132
VeurB11342A133
VeurB11342A134
VeurB11342A135
VeurB11342A136
VeurB11342A137
VeurB11342A138
VeurB11342A139
VeurB11342A140
VeurB11342A141
VeurB11342A142
VeurB11342A143
VeurB11342A144
VeurB11342A145
VeurB11342A146
VeurB11342A147
VeurB11342A148
VeurB11342A149
VeurB11342A150
VeurB11342A151
VeurB11342A152
VeurB11342A153
VeurB11342A154
VeurB11342A155
VeurB11342A156
VeurB11342A157
VeurB11342A158
VeurB11342A159
VeurB11342A160
VeurB11342A161
VeurB11342A162
VeurB11342A163
VeurB11342A164
VeurB11342A165
VeurB11342A166
VeurB11342A167
VeurB11342A168
VeurB11342A169
VeurB11342A170
VeurB11342A171
VeurB11342A172
VeurB11342A173
VeurB11342A174
VeurB11342A175
VeurB11342A176
VeurB11342A177
VeurB11342A178
VeurB11342A179
VeurB11342A180
VeurB11342A181
VeurB11342A182
VeurB11342A183
VeurB11342A184
VeurB11342A185
VeurB11342A186
VeurB11342A187
VeurB11342A188
VeurB11342A189
VeurB11342A190
VeurB11342A191
VeurB11342A192
VeurB11342A193
VeurB11342A194
VeurB11342A195
VeurB11342A196
VeurB11342A197
VeurB11342A198
VeurB11342A199
VeurB11342A200

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
n.v.t.onbepaald

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Cultuur, gezondheid en wetenschapOnderwijs en wetenschap

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
19501955exactvervaardiging
Wilt u ons helpen?
Wij willen meer kennis delen over rijksmonumenten. Wilt u ons hierbij helpen door maximaal vijf korte vragen te beantwoorden?
Ja, ik help graag mee