Actualiteit gegevens: 02-12-2021

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
530889
Monumentnaam
De monumentnaam is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument
Zuidpleinflat
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
23 augustus 2010
Kadaster deel/nr: 
82978/58
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Zuid-Holland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Rotterdam
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Rotterdam
X-Y coördinaat: 
93192 - 433872

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

Aan het Rotterdamse Zuidplein gelegen FLATGEBOUW met TWEE LAAGBOUWVLEUGELS en een gezamenlijke BINNENTUIN, ontworpen in de jaren 1940-1941 door architect W. van Tijen (1894-1974) in opdracht voor de N.V. Volkswoningbouw als onderdeel van het wederopbouwplan van stadsarchitect W.G. Witteveen (1941). Van Tijen is naast medeoprichter (in 1928), in deze jaren directeur en tevens actief als huisarchitect van de N.V. Na de oorlog nemen zijn activiteiten voor de N.V. af en werkt hij alleen nog mee aan de totstandkoming van de Zuidpleinflat en Zuidwijk, projecten waarvoor de basis al in de oorlogsjaren werd gelegd. De flat maakt deel uit van een vijftal noord-zuid georiënteerde flatgebouwen die in het genoemde plan aan het Zuidplein zijn voorzien. Doordat de voorbereidingen door de bezetter worden stopgezet, is de galerijflat uiteindelijk pas in de jaren 1946-1949 gerealiseerd. De plannen zijn echter wel gewijzigd. Er komt nu één flat die aan de noordzijde van het plein wordt gesitueerd en daarbij tegelijk 180° gedraaid, zodat de entreepartij nu op het zuiden gericht is. Door de gekozen wijze van aanbesteding en de materiaalschaarste is de bouwtijd lang en de huurprijs hoog. De flats krijgen wel een moderne inrichting met voorzieningen als cv, stromend water en dubbel glas en hebben naast woon- en slaapkamers, een keuken, toilet en badruimte. Als in augustus 1948 het betonskelet voltooid is, wordt het gebouw op Amerikaanse wijze, van boven naar beneden, afgebouwd. In het nieuwe ontwerp, dat zich richt op de huisvesting van jonge (kleine) gezinnen en alleenstaanden, worden minder verschillende typen woningen toegepast dan oorspronkelijk gepland. Deels om economische redenen, deels ook omdat Van Tijen is teruggekomen van zijn idee dat hoogbouw de aangewezen vorm is voor de huisvesting van grote gezinnen. In het gerealiseerde ontwerp is deze variatie in woningtype aan de gevel af te lezen, waardoor het gevelbeeld afwisselender is dan in zijn eerdere ontwerpen voor de Bergpolder- en de Plaslaanflat. Nieuw is eveneens de toepassing van gemetselde gevels in het zichtbare betonskelet. De constructie van het betonskelet en de afwerking worden uitgevoerd door de Hollandse Beton Maatschappij. Naast Van Tijen tekenen ook E.F. Groosman en bureaumedewerkers H.A. Maaskant, J.B. Bakema, en G.J. Rietveld voor deze shake-hands architectuur van expressieve beton- met bakstenen prefabelementen. Bij vak- en tijdgenoten van Van Tijen werd het naar verluidt destijds hoogste woongebouw van Europa positief onthaald. De 9-ruitsverdeling in de grote woonkamerramen aan de voorzijde dragen de signatuur van Rietveld.

Omschrijving

Het ca. 44 m hoge FLATGEBOUW is opgetrokken op een rechthoekig grondplan en heeft een risalerende zuidgevel en een inspringende toplaag en telt in totaal 118 luxe woningen van drie verschillende typen. Op het dak bevinden zich een gemeenschappelijk terras en een terugliggende opbouw met een veertiental woon- en/of logeervertrekken, bedoeld om afzonderlijk aan de bewoners te verhuren. In verband met de hoge woningnood werden zij echter ingericht als zelfstandige wooneenheden voor verpleegsters. Aan de oostzijde van de flat ligt een gemeenschappelijke BINNENTUIN die door TWEE LAAGBOUWVLEUGELS wordt omsloten. Bij de monumentale hoofdentree aan de zuidzijde van de flat waren hierin respectievelijk een café-restaurant, een tweetal winkels en een crèche gepland. Aan de noordzijde was een garage voorzien. Het café-restaurant werd na oplevering ingericht tot autorijschool, de crèche is nooit gerealiseerd. Oorspronkelijk was de tuin aan de oostzijde open; tegenwoordig staat hier een eenlaags bebouwing, die niet onder de bescherming valt. In de onderste twee bouwlagen van het hoofdgebouw zijn de bergingen, het kolenhok, de cv en de was- en droogruimtes ondergebracht. De tuin is via een trap vanuit de galerij langs deze onderbouw bereikbaar. De gevel wordt geleed door het zichtbare betonskelet dat tegelijk als versiering dient en dat is ingevuld met gemetselde bakstenen muurdelen. De balkon- en galerijhekken, de aankleding van de entreehal, de dakopbouw en de vormgeving van de verticale elementen zoals de trappen vormen de decoratieve elementen. Aan de achterzijde kragen de galerijen op twee plaatsen uit en markeren hiermee, evenals aan de voorgevel, de plek van de tweekamerwoningen. Aan elke galerij zijn zes driekamerwoningen type A van 9,60 bij 6,80 meter en twee tweekamerwoningen type B van 9,60 bij 5,20 meter gesitueerd. De gevels tonen de ritmiek van de verdeling van deze woningen over de verdieping: 2-1-2-1-2. De driekamerwoningen hebben een loggia, de tweekamerwoningen een balkon over de volle breedte van de woning. In de westelijke kop zijn nog twee tweekamerwoningen, type C, opgenomen. Tussen de kop en de galerijen liggen de liften en het trappenhuis. De galerijen lopen aan de noordzijde vloeiend over in een open vluchttrap die als een cascade langs de gevel loopt. Overige beeldbepalende elementen aan de galerijzijde zijn een enorme schoorsteen die de positie van de cv-ruimte op de begane grond markeert en een stortkoker aan de noorzijde.

Waardering

Het FLATGEBOUW met TWEE LAAGBOUWVLEUGELS en een gezamenlijke BINNENTUIN aan het Zuidplein is van algemeen belang en een essentieel toonbeeld van de wederopbouwperiode in Nederland vanwege:

- zijn cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van het lenigen van de woningnood en als deel van het aangepaste wederopbouwplan Witteveen na het bombardement op Rotterdam van mei 1940;

- zijn architectuurhistorische waarde als toonbeeld van shake-hands architectuur, waarbij zowel beton werd gebruikt (voor het skelet) als baksteen (voor de invulling). Het is bovendien het vierde en laatste hoge woongebouw van de architect en neemt daardoor een belangrijke plaats in binnen het oeuvre van Van Tijen, die in deze periode zocht naar een "huwelijk tussen beton en baksteen". Het beton werd zowel vanwege de constructie als om zijn expressieve kwaliteiten gebruikt. Doordat het beton uitsteekt en in een lichte kleur is geschilderd zijn de functionele opzet en de constructie van de flat aan de gevels afleesbaar. Het gebouw is tevens van belang vanwege de zoektocht van Van Tijen naar de verschillende woontypen;

- zijn stedenbouwkundige waarden vanwege zijn afmetingen en zijn beeldbepalende betekenis ten aanzien van zijn omgeving. Het gebouw neemt door zijn hoogte en positie een dominante, eigen plek in aan het Zuidplein, maar vormt tegelijkertijd een brug naar diezelfde omgeving door de aanwezigheid van de verschillende laagbouwelementen;

- het feit dat het gebouw is nog relatief gaaf bewaard is gebleven, met uitzondering van de eerste twee lagen aan de voorzijde die in later jaren van nieuwbouw met winkel- en kantoorruimten zijn voorzien.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaZuidplein1273083 CNRotterdam
NeeZuidplein1173083 CNRotterdam
NeeMijnsherenlaan2083083 BZRotterdam
NeeZuidplein3133083 CSRotterdam
NeeZuidplein3153083 CSRotterdam
NeeZuidplein3173083 CTRotterdam
NeeMijnsherenlaan2023083 BZRotterdam
NeeMijnsherenlaan2043083 BZRotterdam
NeeMijnsherenlaan2063083 BZRotterdam
NeeMijnsherenlaan2103083 BZRotterdam
NeeZuidplein3093083 CSRotterdam
NeeMijnsherenlaan2123083 BZRotterdam
NeeMijnsherenlaan2143083 BZRotterdam
NeeMijnsherenlaan2163083 BZRotterdam
NeeZuidplein3193083 CTRotterdam
NeeMijnsherenlaan2183083 BZRotterdam
NeeZuidplein3213083 CTRotterdam
NeeZuidplein3113083 CSRotterdam
NeeZuidplein3073083 CSRotterdam
NeeZuidplein3253083 CTRotterdam
NeeZuidplein2893083 CSRotterdam
NeeZuidplein2773083 CSRotterdam
NeeZuidplein2793083 CSRotterdam
NeeZuidplein2813083 CSRotterdam
NeeZuidplein2833083 CSRotterdam
NeeZuidplein2853083 CSRotterdam
NeeZuidplein2873083 CSRotterdam
NeeZuidplein2913083 CSRotterdam
NeeZuidplein3053083 CSRotterdam
NeeZuidplein2933083 CSRotterdam
NeeZuidplein2953083 CSRotterdam
NeeZuidplein2973083 CSRotterdam
NeeZuidplein2993083 CSRotterdam
NeeZuidplein3013083 CSRotterdam
NeeZuidplein3033083 CSRotterdam
NeeZuidplein3233083 CTRotterdam
NeeZuidplein3293083 CTRotterdam
NeeZuidplein3273083 CTRotterdam
NeeZuidplein3813083 CVRotterdam
NeeZuidplein3693083 CVRotterdam
NeeZuidplein3713083 CVRotterdam
NeeZuidplein3733083 CVRotterdam
NeeZuidplein3753083 CVRotterdam
NeeZuidplein3773083 CVRotterdam
NeeZuidplein3793083 CVRotterdam
NeeZuidplein3833083 CVRotterdam
NeeZuidplein3653083 CVRotterdam
NeeZuidplein3853083 CVRotterdam
NeeZuidplein3873083 CVRotterdam
NeeZuidplein3893083 CVRotterdam
NeeZuidplein3913083 CVRotterdam
NeeZuidplein3933083 CVRotterdam
NeeWevershoekstraat5843083 CZRotterdam
NeeZuidplein3673083 CVRotterdam
NeeZuidplein3633083 CVRotterdam
NeeZuidplein2733083 CRRotterdam
NeeZuidplein3433083 CTRotterdam
NeeZuidplein3313083 CTRotterdam
NeeZuidplein3333083 CTRotterdam
NeeZuidplein3353083 CTRotterdam
NeeZuidplein3373083 CTRotterdam
NeeZuidplein3393083 CTRotterdam
NeeZuidplein3413083 CTRotterdam
NeeZuidplein3453083 CTRotterdam
NeeZuidplein3613083 CVRotterdam
NeeZuidplein3473083 CTRotterdam
NeeZuidplein3493083 CTRotterdam
NeeZuidplein3513083 CTRotterdam
NeeZuidplein3533083 CTRotterdam
NeeZuidplein3553083 CTRotterdam
NeeZuidplein3573083 CVRotterdam
NeeZuidplein3593083 CVRotterdam
NeeZuidplein2753083 CRRotterdam
NeeZuidplein2693083 CRRotterdam
NeeZuidplein2713083 CRRotterdam
NeeZuidplein1793083 CNRotterdam
NeeZuidplein1673083 CNRotterdam
NeeZuidplein1693083 CNRotterdam
NeeZuidplein1713083 CNRotterdam
NeeZuidplein1733083 CNRotterdam
NeeZuidplein1753083 CNRotterdam
NeeZuidplein1773083 CNRotterdam
NeeZuidplein1813083 CNRotterdam
NeeZuidplein1633083 CNRotterdam
NeeZuidplein1833083 CNRotterdam
NeeZuidplein1853083 CNRotterdam
NeeZuidplein1873083 CNRotterdam
NeeZuidplein1893083 CNRotterdam
NeeZuidplein1913083 CNRotterdam
NeeZuidplein1933083 CNRotterdam
NeeZuidplein1653083 CNRotterdam
NeeZuidplein1613083 CNRotterdam
NeeZuidplein1973083 CPRotterdam
NeeZuidplein1413083 CNRotterdam
NeeZuidplein1293083 CNRotterdam
NeeZuidplein1313083 CNRotterdam
NeeZuidplein1333083 CNRotterdam
NeeZuidplein1353083 CNRotterdam
NeeZuidplein1373083 CNRotterdam
NeeZuidplein1393083 CNRotterdam
NeeZuidplein1433083 CNRotterdam
NeeZuidplein1593083 CNRotterdam
NeeZuidplein1453083 CNRotterdam
NeeZuidplein1473083 CNRotterdam
NeeZuidplein1493083 CNRotterdam
NeeZuidplein1513083 CNRotterdam
NeeZuidplein1533083 CNRotterdam
NeeZuidplein1553083 CNRotterdam
NeeZuidplein1573083 CNRotterdam
NeeZuidplein1953083 CNRotterdam
NeeZuidplein1993083 CPRotterdam
NeeZuidplein1233083 CNRotterdam
NeeZuidplein2533083 CRRotterdam
NeeZuidplein2413083 CRRotterdam
NeeZuidplein2433083 CRRotterdam
NeeZuidplein2453083 CRRotterdam
NeeZuidplein2473083 CRRotterdam
NeeZuidplein2493083 CRRotterdam
NeeZuidplein2513083 CRRotterdam
NeeZuidplein2553083 CRRotterdam
NeeZuidplein2373083 CRRotterdam
NeeZuidplein2573083 CRRotterdam
NeeZuidplein2593083 CRRotterdam
NeeZuidplein2613083 CRRotterdam
NeeZuidplein2633083 CRRotterdam
NeeZuidplein2653083 CRRotterdam
NeeZuidplein2673083 CRRotterdam
NeeZuidplein2393083 CRRotterdam
NeeZuidplein2353083 CPRotterdam
NeeZuidplein2013083 CPRotterdam
NeeZuidplein2153083 CPRotterdam
NeeZuidplein2033083 CPRotterdam
NeeZuidplein2053083 CPRotterdam
NeeZuidplein2073083 CPRotterdam
NeeZuidplein2093083 CPRotterdam
NeeZuidplein2113083 CPRotterdam
NeeZuidplein2133083 CPRotterdam
NeeZuidplein2173083 CPRotterdam
NeeZuidplein2333083 CPRotterdam
NeeZuidplein2193083 CPRotterdam
NeeZuidplein2213083 CPRotterdam
NeeZuidplein2233083 CPRotterdam
NeeZuidplein2253083 CPRotterdam
NeeZuidplein2273083 CPRotterdam
NeeZuidplein2293083 CPRotterdam
NeeZuidplein2313083 CPRotterdam
NeeMijnsherenlaan2203083 BZRotterdam

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieWoningen en woningbouwcomplexenAppartementengebouwFlatgebouw

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
CharloisG3952
CharloisG3951

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
n.v.t.niet van toepassing

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Woningen en woningbouwcomplexenAppartementengebouwWoonflat

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
19411949exactvervaardiging
Wilt u ons helpen?
Wij willen meer kennis delen over rijksmonumenten. Wilt u ons hierbij helpen door maximaal vijf korte vragen te beantwoorden?
Ja, ik help graag mee