Actualiteit gegevens: 16-01-2019

Monumentgegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
512847
Monumentnaam
De monumentnaam is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument
Tjaardastate
Complexnummer: 
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
13 juli 1999
Kadaster deel/nr: 
9652/19
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Friesland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Dantumadiel
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Rinsumageast
X-Y coördinaat: 
192603 - 590022

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

De grote kop-hals-romp BOERDERIJ staat aan de rand van de dorpsbebouwing ten zuiden van het dorp. De boerderij is gebouwd omstreeks het derde kwart van de 19de eeuw in Ambachtelijk-traditionele bouwtrant en staat ter plaatse van een voormalige pachtboerderij van Tjaardastate, waarnaar het complex is vernoemd.

De oprit naar de enigszins verhoogd liggende boerderij is aan beide zijden beplant met onder meer meidoornhaag. Voor het woonhuis is leilinde en hulst aangeplant.

De boerderij ligt met het woonhuis (de 'kop') georiënteerd naar het noorden en bestaat uit drie onderdelen: het woonhuis, het tussenlid (de 'hals') en de schuur (de 'romp'); alle min of meer rechthoekige bouwvolumes. De kop en de hals liggen oostelijk van de middenas van de schuur. Verrijking door detaillering van de boerderij is vooral uitgevoerd aan de noord- en oostgevels die in het zicht lagen; de westgevel is opmerkelijk eenvoudiger. De achterzijde van de schuur heeft de karakteristiek van een in hoofdzaak veeteeltbedrijf. De indeling van de boerderij is omstreeks 1951 gedeeltelijk gewijzigd; de wijzigingen zijn van ondergeschikt belang (ramen). De indertijd aangebouwde bijschuur valt buiten de bescherming van rijkswege wegens te geringe architectonische waarde.

Omschrijving

Het woonhuis van de boerderij is opgetrokken in bruine bakstenen op een bruin bakstenen trasraam met subtiele tectonische detaillering van de noord- en oostgevels door kopse lagen, rollagen en muizetand-lijsten in een afwijkende kleur; de westgevel is nagenoeg ongeleed. Het woonhuis heeft een kelderverdieping, een woonkamer op de bel-etage en een zolder in de kap; een zadeldak tussen topgevels met schoorstenen en dekborden. De dakschilden zijn gedekt met zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen. Aan drie zijden van het woonhuis zijn kaaskelder- ramen met buitenluiken en diefijzers in een zandlopermotief geschilderd. De kelderramen zijn getoogd met een anderhalfsteens streklaag in reliëf en hebben een afsluitende rollaag. In de oostgevel twee kelderramen en op de bel-etage een klein venster en twee T-vensters. De noordgevel is het meest levendig gedetailleerd; de verticale geleding wordt naast de subtiele kleuraccenten versterkt door een muizentand-lijst en door een strekkenlaag in afwijkende kleur ter hoogte van de rozetankers, welke de bouwlagen markeren. In de noordgevel twee kelderramen, twee T-vensters en in de geveltop twee kleine T-vensters als zolderramen. De uitkragende waterlijst rust op uitkragende aanzetstenen. In de westgevel onder meer twee kelderramen.

Het tussenlid, de "hals", heeft aan de westzijde een deur met een bovenlicht en een zesruitsvenster; beide onder een getoogde streklaag met een uitkragende koppenlaag. Op het zadeldak zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen en een vierpans, ijzeren daklicht. In de oostgevel van het tussenlid van links naar rechts: een H-venster, een provisiekelderraam met diefijzers en twee getoogde H-vensters; alle getoogd en voorzien van een strekkenlaag met een uitkragende koppenlaag.

De schuur is opgetrokken in bruine bakstenen op een trasraam; het metselwerk heeft een knipvoeg aan de oostgevel en is platvol en gedagd aan de westgevel. Aan de noordzijde een woongedeelte met onder meer een deur en twee H-vensters onder een getoogde strek met uitgemetselde kopse laag. De dakschilden zijn hoofdzakelijk belegd met riet en aan de voorzijde en aan de onderzijde van de zijschilden zes regels dakpannen, respectievelijk zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen en opnieuw verbeterde Hollandse pannen. De dakgoot aan de oostgevel rust op gemetselde gootklossen; op de nokhoeken twee uileborden met windwijzers in de vorm van een pijl. In de oostgevel zestien ijzeren stalramen met een gefacetteerde roedeverdeling met deels oorspronkelijk blauw glas als muggenwering. In de westgevel onder meer vijf ijzeren negenruits schuurramen. Het INTERIEUR van de boerderij is gedeeltelijk gewijzigd door veranderend gebruik van de ruimten. Tot de waardevolle INTERIEURONDERDELEN behoren onder meer de betegeling van de verschillende vertrekken met witjes en in de kamer van de hals met lineaire patronen en een meander-bies aan boven- en onderzijde. De melkkelder heeft trog-gewelfjes en een rood gepigmenteerde betonvloer; de binnenluiken van de kelder zijn eveneens rood.

In de schuur vijf gebinten op bakstenen poeren met in de veestalling houten koeschotten. Op de schuurzolder een gemetseld spekhok in gele Friese bakstenen.

Waardering

De kop-hals-romp boerderij uit het derde kwart van de 19de eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:

- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp;

- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en ornamentiek, in het bijzonder van de blauwe stalramen en de betegeling in de hals;

- als hoofdonderdeel van een complex met een herinneringswaarde aan de voormalige bezittingen van de belangrijkste state ter plaatse, waarnaar het complex is vernoemd;

- vanwege de bijzondere betekenis van de boerderij aan de rand van de dorpsbebouwing in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de dorpse en landschappelijke omgeving;

- vanwege de redelijke tot hoge mate van architectonische gaafheid van het exterieur;

- vanwege de redelijke mate van oorspronkelijkheid van interieuronderdelen.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaVan Aylvawei329105 KTRinsumageast

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieBoerderijen, molens en bedrijvenBoerderij (M)Boerderij(M1)

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
BIRDAARDI2678

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
ambachtelijk-traditionele bouwtrantinvloeden

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Boerderijen, molens en bedrijvenBoerderij (M)Kop-hals-rompboerderij

Bouwactiviteiten

VanTotNauwkeurigheidWerkzaamheidToelichting
18701880globaalvervaardiging